Kennis en geheugen

Parate kennis is essentieel voor het onderwijs en voor iedere onderneming, maar de rol ervan wordt steeds meer onderschat, bijvoorbeeld in de ideeën die ten grondslag liggen aan de Basisvorming. Vaardigheden kunnen nooit zonder kennis: je leert of doet altijd iets. Het onderschatten van de rol van het uit het hoofd leren en kennen van feiten, regels, jaartallen, woorden, formules, gedichten, grammatica etc. is één van de belangrijkste oorzaken van de vluchtigheid, oppervlakkigheid en het gevoel van overladenheid in het huidige onderwijs. Zonder parate kennis uit het hoofd te leren kan niemand goed informatie verwerken of bewerken.

Ook voor zwakkere leerlingen is het belangrijk dat in het onderwijs belang wordt gehecht aan parate kennis; het biedt hen houvast en dat geeft zelfvertrouwen. “Stampen” alleen is onvoldoende, maar biedt een basis om de slag te gaan. Uit het hoofd leren wordt dan wat in het Engels heet, “learning by heart”, en kennis heeft op zichzelf een belangrijke vormende functie: het verruimt de geest en verankert haar in de wereld.

Zonder uit het hoofd geleerde kennis zijn leerlingen gedoemd stuurloos te zwalken - in plaats van te navigeren over de zee van kennis in onze informatiemaatschappij. Daarom zou het goed zijn om veel meer aandacht te besteden aan de noodzaak van parate kennis in het hele onderwijs, van basisschool tot universiteit. Het geheugen kan ook een bron zijn van plezier, door het kennen van favoriete gedichten en passages. Kleine kinderen leren nog gemakkelijk uit het hoofd, zeker als de feiten via een ritme of in een liedje worden geleerd, en dan vinden ze het vaak nog leuk ook. Het is essentieel dat kinderen op de basisschool veel meer het geheugen leren gebruiken, dat net als een spier getraind kan worden. Veel mensen herinneren zich ten slotte hun hele leven wat zij op de lagere school uit het hoofd hebben geleerd.

Het was ook één van de  principes van de Trivium, het klassieke onderwijs van de artes liberales in logica, grammatica en rhetorica: jonge kinderen besteden veel tijd aan het leren van feiten en kennis, zodat zij als zij ouder worden en de leeftijd bereiken waarop het leggen van verbanden en de toepassing van kennis belangrijk wordt, zij kunnen voortbouwen op een gedegen basis van kennis.